W zabytkowym pałacu przy ulicy Zamkowej w Wejherowie mieści się miejsce, które od ponad pół wieku zbiera i chroni dorobek kulturowy Kaszub. Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej gromadzi ponad 200 tysięcy eksponatów – od pierwodrukó w kaszubskiej literatury po diabelskie skrzypce i burczybasy. To jedyne tego typu miejsce w Polsce, a zarazem największa na świecie instytucja kultury zajmująca się językiem kaszubskim.
Nie trzeba być specjalistą od kultury regionalnej, żeby docenić to, co tutaj zgromadzono. Wystarczy ciekawość i chęć poznania historii regionu, który przez wieki walczył o zachowanie swojej tożsamości.
- unikalne zbiory kaszubskich instrumentów
- historia Aleksandra Majkowskiego
- zachowane polichromie pałacu
- największa instytucja kultury kaszubskiej
- fascynujące rękopisy i dokumenty
Historia muzeum i pałacu Przebendowskich
Muzeum powstało w 1968 roku i od początku związane było z wejherowską biblioteką, gdzie tworzono dział regionalny. Bezpośrednim impulsem do powstania muzeum był akt przekazania przez F. Majkowską swojej spuścizny – żonę słynnego kaszubskiego pisarza Aleksandra Majkowskiego. Początkowo mieściło się w 2, a później w 4 pomieszczeniach przy ul. Sienkiewicza 10. W 1972 przeniosło się do przedwojennej willi przy ul. Sobieskiego 239.
Prawdziwą siedzibą muzeum stał się dopiero Pałac Przebendowskich i Keyserlingków, w którym instytucja działa od 1995 roku. Pałac był dawniej częścią XVIII wiecznego zespołu pałacowo-parkowego i został zbudowany przez ostatnich właścicieli dóbr wejherowskich – Keyserlingków. Sam budynek z zachowaną polichromią to już atrakcja – spacer po jego wnętrzach przenosi w atmosferę dawnej rezydencji arystokratycznej.
Muzeum ma jeszcze jedną siedzibę – pochodzący z początku XX wieku budynek przy ul. Wałowej 14a, gdzie mieszczą się pracownie i magazyny działu druków zwartych i prasy.
Co zobaczysz w Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej
Muzeum ma dwie stałe wystawy, z których każda opowiada inną historię Kaszub. Pierwsza poświęcona jest Aleksandrowi Majkowskiemu – pisarzowi, poecie, dziennikarzowi i działaczowi społecznemu, którego postać przewija się przez całą historię placówki. Wystawa prezentuje nie tylko najważniejsze dzieła literackie Majkowskiego, w tym rękopisy, ale też oryginalne dokumenty z lat 1912-1914 dotyczące tworzenia Muzeum Kaszubsko-Pomorskiego w Sopocie, odezwy, prośby o nadsyłanie eksponatów, korespondencje, afisze informujące o otwarciu tej placówki oraz przedmioty, które udało się z tamtego muzeum ocalić.
Druga stała ekspozycja to prawdziwa gratka dla miłośników muzyki ludowej. Instrumenty muzyczne Kaszub prezentowane w dwóch salach obejmują cytry, mandoliny, kołatki i terkotki, burczybasy, bazuny, diabelskie skrzypce, a nawet ciekawostkę nazwaną gitarolą. Część instrumentów została odrestaurowana i można zobaczyć, jak naprawdę wyglądały i jak były konstruowane.
W muzeum można zapoznać się z literaturą, prasą, rękopisami z regionu oraz tłumaczeniami utworów religijnych na język kaszubski, nawet Nowego Testamentu. To fascynujące, jak wiele wysiłku włożono w zachowanie i rozwój języka, który przez lata był marginalizowany.
Zbiory muzeum – od starodruków po stroje ludowe
Zbiory ujęte są w sześciu merytorycznych działach: Rękopisów i Starodruków, Literatury i Prasy, Muzyki, Sztuki i Pamiątek po Pisarzach, Fotografii i Dokumentów Życia Społecznego oraz Oświatowo-Audiowizualny. Brzmi może naukowo, ale w praktyce oznacza to ogromną różnorodność eksponatów.
Kolekcję stanowią zabytki piśmiennictwa kaszubsko-pomorskiego i pamiątki po wybitnych pisarzach m.in. Aleksandrze Majkowskim, Janie Rompskim, Franciszku Fenikowskim. Muzeum szczyci się posiadaniem pierwodrukówwydań dzieł Floriana Ceynowy, Hieronima Derdowskiego, Jana Trepczyka. W ciągu 40-tu lat działalności Muzeum pozyskało większość pierwodruków i kolejnych wydań utworów kaszubskojęzycznych, niezwykle rzadkich czasopism, zbiorów pieśni i innych druków.
W skład wystawy wchodzą także oryginalne stroje Kaszubów ozdobione haftem wejherowskim czy instrumenty muzyczne przynależne do regionu, m.in. bazuna, burczybas, diabelskie skrzypce. Stroje zasługują na szczególną uwagę – haft wejherowski to odrębna technika zdobnicza, charakterystyczna dla tego regionu.
Muzeum posiada zbiór 500 starodruków i bardzo interesującą kolekcję kartograficzną, która pokazuje, jak zmieniały się granice i nazwy miejscowości na Kaszubach.
Dla kogo jest to muzeum
Miejsce to z pewnością zainteresuje miłośników historii regionalnej i kultury ludowej. Jeśli fascynują cię języki mniejszościowe, dialekty czy walka o zachowanie tożsamości kulturowej, tutaj znajdziesz mnóstwo materiałów do przemyśleń. Kolekcja literacka i muzyczna pokazuje, jak bogata była i jest kultura kaszubska.
Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie, choć nie jest to typowe muzeum interaktywne. Muzeum oferuje warsztaty artystyczne i lekcje muzealne – oferta skierowana do grup zorganizowanych. Warto wcześniej zgłosić się z pytaniem o dostępne zajęcia.
Dla osób zwiedzających Wejherowo i okolice to dobry punkt programu, szczególnie w połączeniu z innymi atrakcjami miasta. Sam pałac i otaczający go park tworzą przyjemną przestrzeń do spaceru.
Dodatkowe atrakcje i wydarzenia kulturalne
Instytucja gromadzi i opracowuje zbiory, prowadzi działalność wystawienniczą, wydawniczą, edukacyjną, organizuje koncerty i inne wydarzenia kulturalne. Koncerty muzyki kaszubskiej odbywają się regularnie i są dobrą okazją, żeby usłyszeć na żywo brzmienie instrumentów, które można zobaczyć na wystawie.
Muzeum oferuje wynajem przestrzeni na spotkania, konferencje, warsztaty, uroczystości oraz śluby cywilne – warunki wynajmu ustalane są indywidualnie. Zabytkowe wnętrza pałacu mogą stać się nietypową oprawą dla różnych wydarzeń.
W Książnicy im. prof. Gerarda Labudy, która jest częścią muzeum, dostępne są wydawnictwa, również online w sklepie CZEC. Dla zainteresowanych głębszym poznaniem tematu to cenne źródło wiedzy.
Informacje praktyczne – godziny otwarcia i dojazd
Muzeum mieści się przy ul. Zamkowej 2a w Wejherowie. Godziny otwarcia to wtorek-piątek: 9:00–15:00 oraz sobota-niedziela: 10:00–15:00. Poniedziałek jest dniem wolnym od zwiedzania.
Dojazd do Wejherowa nie sprawia problemów – miasto leży przy trasie S6 łączącej Trójmiasto z zachodnim Pomorzem. Z Gdańska czy Gdyni można dojechać pociągiem SKM (około 40-50 minut) lub autobusami ZKM. Z dworca kolejowego do muzeum to około 15 minut spaceru przez centrum miasta.
Parking w okolicy zazwyczaj nie stanowi problemu – w centrum Wejherowa są zarówno płatne miejsca parkingowe, jak i strefy bezpłatne nieco dalej od głównych ulic.
Na zwiedzanie warto zarezerwować około 1,5-2 godzin. To wystarczająco dużo czasu, żeby spokojnie obejrzeć obie stałe wystawy i ewentualne ekspozycje czasowe. Jeśli interesuje cię temat bardziej szczegółowo, możesz zostać dłużej.
Kontakt z muzeum: telefon (58) 736 18 21 lub (58) 672 29 56, e-mail: [email protected]. Warto sprawdzić na stronie internetowej muzeum aktualne informacje o cenach biletów i ewentualnych zmianach w godzinach otwarcia.