Fontanna Neptuna to najbardziej rozpoznawalny symbol Gdańska, który od prawie 400 lat stoi w samym sercu miasta – na Długim Targu, tuż przed Dworem Artusa. Brązowa postać boga mórz z trójzębem w dłoni nie jest tu przypadkiem. To świadectwo tego, jak Gdańsk przez wieki żył z morza i dzięki morzu.
Dla odwiedzających to miejsce, które po prostu trzeba zobaczyć podczas spaceru Starym Miastem. Nie wymaga kupowania biletu ani rezerwacji – fontanna stoi na otwartej przestrzeni, dostępna dla każdego o każdej porze.
- niepowtarzalny symbol Gdańska
- dostępna bez biletów
- historia sięgająca XVII wieku
- piękne detale rokokowych rzeźb
- legendy o złotym trunku Goldwasser
Historia fontanny – od pomysłu do realizacji
Pierwsza studnia przed Dworem Artusa istniała już w 1549 roku, ale była to skromna konstrukcja. Dopiero na początku XVII wieku burmistrz Bartłomiej Schachmann postanowił stworzyć coś naprawdę reprezentacyjnego. Podobno podczas podróży do Włoch zauroczył się fontannami w Bolonii i chciał przenieść ten klimat do Gdańska.
Projekt powierzono Abrahamowi van den Blocke – temu samemu architektowi i rzeźbiarzowi, który zaprojektował Złotą Bramę czy fasadę Dworu Artusa. Van den Blocke osobiście sprowadził z Holandii specjalny kamień o granatowym odcieniu, z którego wykuł basen, czaszę i trzon fontanny. Sama postać Neptuna została odlana w brązie w latach 1612-1615 według modelu Piotra Husena.
Całość stanęła na swoim miejscu w 1633 roku. Rok później dodano żelazną kratę z pozłacanymi orłami w koronach i herbami Gdańska – symbole podkreślające związek miasta z Koroną Polską. W XVIII wieku fontanna przeszła gruntowną przebudowę w stylu rokoko. Rzeźbiarz Johann Carl Stender dodał wtedy fantazyjne wyobrażenia morskich stworów, które zdobią basen do dziś.
Według gdańskiej legendy to właśnie Neptun stworzył słynną nalewkę Goldwasser. Podobno zadowoleni mieszczanie wrzucali do fontanny złote monety, a rozgniewany bóg uderzył w nie trójzębem, rozbijając złoto na drobne płatki. Te błyszczące drobinki od tamtej pory unoszą się w słynnym gdańskim trunku.
Co zobaczyć – szczegóły warte uwagi
Sama postać Neptuna ma prawie 4 metry wysokości i stoi na ozdobnym cokole pośrodku kamiennej czaszy. Bóg mórz został przedstawiony jako muskularny mężczyzna z trójzębem w prawej ręce, a jego nogi oplata ogon konia morskiego. Historycy sztuki zauważają, że tors nawiązuje do antycznego Torsu Belwederskiego, a rysy twarzy przypominają głowę z konnej rzeźby cesarza Marka Aureliusza. To dowód na to, że twórcy znali i czerpali z dorobku starożytnych mistrzów.
Warto przyjrzeć się nie tylko głównej postaci, ale też detalom wokół. Basen otacza balustrada ozdobiona pełnoplastycznymi wyobrażeniami morskich stworów – trytonów, syren, psów morskich i koni morskich. Każda figura ma swój charakter i została wykonana z dbałością o szczegóły. To właśnie te rokokowe dodatki z XVIII wieku nadają fontannie wyjątkowego uroku.
Ośmioboczna żelazna krata z czterema bramkami to kolejny element zasługujący na uwagę. Pozłacane orły na szczycie bram i herby Gdańska to nie tylko ozdoba – to polityczne symbole z czasów, gdy miasto było ważnym ośrodkiem handlowym Rzeczypospolitej.
Burzliwe losy w XX wieku
Fontanna przetrwała wieki, ale nie bez przygód. W 1936 roku usunięto orły, które przez lata służyły konserwatorom jako miejsce do pozostawiania sygnatur. Podczas II wojny światowej fontanna została uszkodzona. Na polecenie profesora Ericha Volmara posąg zdemontowano i wywieziono do Parchowa koło Bytowa, żeby uchronić go przed zniszczeniem. Czaszę i podstawę zamurowano cegłami.
Niestety, podczas tej operacji zaginął trójząb i płetwa konia morskiego, która pełniła funkcję „listka figowego”. Po wojnie fontannę odrestaurowano i ponownie uruchomiono 22 lipca 1954 roku. Dziś stoi w pełnej krasie, choć niektóre elementy są już replikami oryginałów.
Dla kogo to miejsce
Fontanna Neptuna to atrakcja dla absolutnie każdego. Rodziny z dziećmi chętnie robią tu zdjęcia, miłośnicy historii i architektury mogą studiować detale przez dłuższą chwilę, a zwykli turyści po prostu zatrzymują się na moment podczas spaceru Długim Targiem.
To także popularne miejsce spotkań. „Widzimy się przy Neptunie” to jedno z najczęściej wypowiadanych zdań w centrum Gdańska. Latem wokół fontanny zawsze jest tłoczno – uliczni artyści, turyści, sprzedawcy bursztynu. Zimą, szczególnie podczas jarmarku bożonarodzeniowego, miejsce nabiera magicznego klimatu.
Fontanna przez długi czas służyła mieszkańcom jako źródło wody. W XVIII wieku była czynna od Wielkanocy do 29 września – w niedziele od 11 do 12, we wtorki i czwartki od 12 do 13. Korzystali z niej sprzedawcy z pobliskich kramów i dorożkarze.
Praktyczne informacje – jak zwiedzać
Fontanna Neptuna znajduje się na Długim Targu w Gdańsku, dokładnie przed wejściem do Dworu Artusa. To najbardziej reprezentacyjna część Starego Miasta, więc nie sposób jej przegapić podczas spaceru główną trasą turystyczną.
Wstęp jest całkowicie bezpłatny – fontanna stoi na otwartej przestrzeni i można ją oglądać przez całą dobę. Nie ma godzin otwarcia ani zamknięcia, choć oczywiście najlepiej wybrać się tu w dzień, żeby docenić wszystkie detale. Wieczorem fontanna jest podświetlona, co daje zupełnie inny efekt wizualny.
Jak dojechać: Jeśli ktoś przyjeżdża komunikacją miejską, najwygodniej wysiąść na przystanku Brama Wyżynna lub Podwale Grodzkie i przejść kilka minut pieszo przez Złotą Bramę i ulicę Długą. Samochodem można zaparkować na parkingach przy Motławie lub w okolicy Starego Miasta, choć latem z miejscami bywa różnie.
Ile czasu przeznaczyć: Sam ogląd fontanny to kwestia 10-15 minut, ale warto włączyć ją w szerszą trasę po Długim Targu. W okolicy są Dwór Artusa, Ratusz Głównego Miasta, Złota Kamieniczka i mnóstwo innych zabytków. Na spokojny spacer całą okolicą warto zarezerwować przynajmniej godzinę, a lepiej dwie.
Co jeszcze warto wiedzieć
Fontanna Neptuna to nie tylko zabytek, ale też żywy element miejskiej przestrzeni. Latem woda w fontannie rzeczywiście płynie, co w upalne dni przyciąga zarówno turystów, jak i miejscowych. Nie każdy wie, że przez wieki fontanna była regularnie konserwowana i uzupełniana – w XVIII wieku wymagała kapitalnego remontu, w XX wieku przeżyła wojnę, a dziś systematycznie jest dbana przez miejskich konserwatorów.
Warto też wiedzieć, że oryginalny trójzęb Neptuna zaginął podczas wojny i nigdy nie został odnaleziony. Obecny to rekonstrukcja, podobnie jak niektóre inne elementy. Nie umniejsza to jednak wartości tego miejsca – fontanna wciąż zachwyca formą i jest żywym dowodem na to, jak ważne dla Gdańska było i jest morze.
Dla osób zainteresowanych historią sztuki fontanna stanowi ciekawy przykład manieryzmu z elementami rokoka. Koncepcja oparta na linii łamanej sprawia, że posąg wygląda świetnie z każdej strony – warto obejść fontannę dookoła i przyjrzeć się Neptunowi z różnych perspektyw.
Najbliższa okolica oferuje mnóstwo możliwości – kawiarnie, restauracje z tradycyjną kuchnią kaszubską, sklepy z bursztynem. Po zobaczeniu fontanny można wejść do Dworu Artusa (bilet płatny), zajrzeć do Muzeum Gdańska w Ratuszu Głównego Miasta albo po prostu przejść się w stronę Motławy i Żurawia. Fontanna Neptuna to naturalny punkt orientacyjny i początek każdej turystycznej trasy po Gdańsku.