Na nabrzeżu Ołowianki w Gdańsku, tuż obok głównej siedziby Narodowego Muzeum Morskiego, stoi zacumowany stalowy statek, który zapisał się w historii polskiego przemysłu stoczniowego. Sołdek to pierwszy polski statek pełnomorski zbudowany po II wojnie światowej – rudowęglowiec napędzany parą, który przez ponad 30 lat służby przewiózł miliony ton węgla i rudy żelaza. Dziś jako statek-muzeum pozwala zajrzeć do wnętrza prawdziwej jednostki handlowej z połowy XX wieku, od maszynowni z potężnymi silnikami parowymi po ciasne kabiny załogi.
- jedyny na świecie parowiec węglowo-rudowy
- fascynująca maszynownia z silnikami parowymi
- pięć poziomów do zwiedzania
- historia polskiego przemysłu stoczniowego
- unikalne wystawy z 2020 roku
Pierwszy polski statek po wojnie – historia Sołdka
Stępkę pod statek położono 3 kwietnia 1948 roku w Stoczni Gdańskiej. Był to jeden z sześciu rudowęglowców zamówionych przez GAL (Gdynia-Ameryka Linie Żeglugowe), przystosowanych do eksportu węgla i przewozu rudy żelaza w drodze powrotnej. Projekt powstał we francuskiej stoczni w Hawrze, ale cała konstrukcja została wykonana w Polsce.
Wodowanie odbyło się 6 listopada 1948 roku. Zgodnie z ówczesną tradycją jednostka miała otrzymać nazwisko przodującego stoczniowca – został nim traser Stanisław Sołdek, przodownik pracy wielokrotnie nagradzany za osiągnięcia. Matką chrzestną została jego żona Helena.
21 października 1949 roku Sołdek pod dowództwem kapitana Zbigniewa Rybiańskiego wyruszył w swój pierwszy rejs do Szczecina, gdzie 25 października uroczyście podniesiono banderę. Rozpoczęła się trzydziestoletnia służba statku pod polską banderą.
Konstrukcja Sołdka okazała się wyjątkowo trwała – jednostka przepływała w służbie polskiej marynarki handlowej dokładnie 31 lat i 65 dni, odbywając 1479 rejsów (według niektórych źródeł 1379 podróży morskich) i przewożąc łącznie ponad 3,5 miliona ton ładunku.
Od rudowęglowca do statku-muzeum
Przez większość swojej kariery Sołdek pływał głównie do portów skandynawskich – Danii i Szwecji, początkowo także do Belgii. Zawinął łącznie do ponad 60 portów. Jako rudowęglowiec typu B-30 miał 87 metrów długości, 12,30 metra szerokości i cztery ładownie o łącznej nośności 2540 ton. Napędzał go czterocylindrowy silnik parowy typu Lentza, który pozwalał osiągnąć prędkość 9,5 węzła. Załoga liczyła 28 osób.
W grudniu 1980 roku statek został wycofany z eksploatacji, a w kwietniu 1981 roku przekazany Centralnemu Muzeum Morskiemu (dzisiejsze Narodowe Muzeum Morskie). Po generalnym remoncie i adaptacji w 1985 roku zajął stałe miejsce przy nabrzeżu w dawnym porcie gdańskim jako statek-muzeum.
W 2020 roku Sołdek przeszedł kolejny remont, podczas którego otrzymał zaktualizowane wystawy. Dziś jest jedynym na świecie zachowanym parowcem węglowo-rudowym – unikalnym zabytkiem techniki morskiej.
Co można zobaczyć na pokładzie Sołdka
Zwiedzanie statku to prawdziwa podróż w czasie. Ekspozycja rozciąga się na pięciu poziomach, a każdy z nich pokazuje inny aspekt życia i pracy na morzu w połowie XX wieku.
Największą atrakcją jest maszynownia z potężnymi silnikami parowymi i kotłami opalanymi węglem. To gratka dla miłośników techniki – można zobaczyć niestosowane już dziś rozwiązania, które napędzały statek przez trzy dekady eksploatacji. Wszystko zachowane w oryginalnym stanie.
W sterowni uwagę zwracają zabytkowe urządzenia nawigacyjne. Początkowo nie było tam nawet radaru – do komunikacji z maszynownią służyły rury głosowe, które wciąż można oglądać. To zupełnie inny świat niż nowoczesne mostki kapitańskie.
Pokład łodziowy prezentuje wyposażenie ratunkowe statku oraz awaryjne stanowisko sternika. Na burtach widać spawano-nitowaną konstrukcję kadłuba – rodzaj połączenia, którego już się nie stosuje w budowie statków.
W nadbudowie śródokręcia i na rufie zwiedzający mogą zajrzeć do pomieszczeń, w których żyła i pracowała załoga. Ciasne kabiny, skromne warunki socjalne – wszystko to pokazuje, jak wyglądała codzienna rzeczywistość marynarzy w tamtych czasach.
Wystawy w ładowniach statku
W ładowniach numer 3 i 4 urządzono stałe wystawy. Jedna z nich prezentuje modele statków zbudowanych w Stoczni Gdańskiej – można prześledzić rozwój polskiego przemysłu stoczniowego przez dekady. Druga wystawa opowiada historię samego Sołdka, jego eksploatację i najważniejsze momenty z lat świetności.
Pod pokładem znajduje się także ekspozycja zatytułowana „Sołdek i jego czasy”, przygotowana z wykorzystaniem współczesnych mediów. Przedstawia historię polskiego budownictwa okrętowego i handlu morskiego w drugiej połowie XX wieku – kontekst, w którym działał statek.
Sołdek należał do serii 29 statków typu B-30. Pięć z nich zbudowano dla Polski, pozostałe trafiły do ZSRR. Windy ładunkowe pochodziły z dostaw UNRRA (United Nations Relief and Rehabilitation Administration) – były to typowe windy amerykańskie stosowane na statkach typu Liberty.
Dla kogo jest statek-muzeum Sołdek
To miejsce przyciąga różne grupy zwiedzających. Miłośnicy techniki i historii znajdą tu autentyczne świadectwo polskiego przemysłu stoczniowego z czasów powojennych. Rodziny z dziećmi mogą pokazać młodszym, jak wyglądał prawdziwy statek roboczy – dzieci uwielbiają wchodzić po stromych schodach i zaglądać do ciasnych pomieszczeń.
Warto przyjść tu także po zwiedzeniu pozostałych oddziałów Narodowego Muzeum Morskiego – Sołdek świetnie uzupełnia ekspozycje w Spichrzach na Ołowiance czy przy Żurawiu. Razem tworzą kompleksowy obraz gdańskiej tradycji morskiej.
Dla osób starszych wizyta na Sołdku może być sentymentalną podróżą do czasów, które pamiętają. Statek pływał do 1981 roku, więc jego historia sięga okresu, który dla wielu nie jest odległą przeszłością.
Praktyczne informacje – bilety, godziny otwarcia, dojazd
Lokalizacja: Statek-muzeum Sołdek cumuje przy ulicy Ołowianka 9-13, 80-751 Gdańsk. To zaledwie 10-15 minut spacerem od centrum Gdańska i Długiego Targu.
Godziny otwarcia: Muzeum jest otwarte od wtorku do niedzieli. We wtorki od 13:00 do 17:00, w pozostałe dni od 10:00 do 17:00. Poniedziałki są dniami wolnymi od zwiedzania. Warto sprawdzić aktualne godziny przed wizytą, ponieważ statek okresowo może być zamykany z powodu prac remontowych.
Bilety: Sołdek jest częścią Narodowego Muzeum Morskiego, więc można kupić bilety łączone obejmujące kilka oddziałów muzeum lub bilet tylko na statek. Szczegółowy cennik dostępny jest na stronie nmm.pl. Warto rozważyć bilet łączony, jeśli planuje się zwiedzić także Żurawia czy Spichlerze – wychodzi to taniej niż kupowanie osobnych wejściówek.
Czas zwiedzania: Na spokojne obejrzenie statku warto zarezerwować około godziny. Jeśli ktoś interesuje się szczegółami technicznymi i chce dokładnie przestudiować wszystkie ekspozycje, może zostać dłużej.
Dojazd: Z centrum Gdańska najłatwiej dojść pieszo – spacer wzdłuż Motławy jest przyjemny i pozwala podziwiać architekturę starego portu. Można też dojechać komunikacją miejską – najbliższe przystanki znajdują się przy ulicy Chmielnej. Dla zmotoryzowanych dostępne są parkingi w okolicy, choćby przy Spichrzach.
Kontakt: Telefon +48 58 301 86 11. Dodatkowe informacje można znaleźć na stronie internetowej Narodowego Muzeum Morskiego.
Warto pamiętać, że zwiedzanie odbywa się po autentycznym statku – są tu strome schody, niskie progi i wąskie przejścia. Osoby z problemami z poruszaniem się mogą mieć trudności z dostępem do wszystkich poziomów. Latem na statku potrafi być gorąco, zimą chłodno – warto ubrać się odpowiednio do pory roku.