Park Starowiejski

Park Starowiejski w Rumi od pierwszego spaceru robi wrażenie miejsca, w którym współczesne miasto tylko delikatnie nadbudowało się na warstwach dawnej wsi i przemysłowej historii związanej z wodą. Nad Zagórską Strugą, pomiędzy ulicami Starowiejską i Mickiewicza, przestrzeń rekreacyjna wplata się w naturalny uskok wodny i ślad po dawnym jazie, który przez wieki napędzał lokalne młyny i kuźnię. Nie jest to park zaprojektowany od zera na pustym terenie – raczej uporządkowany fragment krajobrazu, w którym rzeka, staw i stary drzewostan wyznaczały rytm życia mieszkańców na długo przed tym, zanim Rumia stała się ważnym węzłem komunikacyjnym. Dziś to jedno z najbardziej charakterystycznych i lubianych miejsc w mieście: miejsce spacerów, rodzinnych spotkań, plenerowych wydarzeń i codziennych skrótów pomiędzy ważnymi punktami Rumi.

Historia parku i dawnej kuźni

Historia Parku Starowiejskiego sięga co najmniej XVII wieku, kiedy w tym miejscu istniał naturalny wodospad na Zagórskiej Strudze, wykorzystany do budowy kuźni wodnej. Wykorzystywano tu energię spadku wody do napędzania urządzeń obrabiających żelazo i stal, a z czasem również drewno – rzeka była więc dosłownie siłą napędową lokalnego rozwoju. Z biegiem czasu wokół kuźni i młyna powstały kolejne zabudowania gospodarcze, a teren zyskał znaczenie przemysłowe, zachowując jednocześnie naturalny charakter doliny rzecznej. Podczas działań wojennych dawne zbiorniki wodne zostały częściowo zasypane i zniszczone, a po II wojnie światowej obszar ten funkcjonował jako teren przemysłowy, który dopiero później przekształcono w park miejski. Współczesny Park Starowiejski jest więc efektem kilku wieków zmian, gdzie ślady dawnej funkcji gospodarczej wciąż są czytelne w ukształtowaniu terenu i lokalizacji stawu.

Układ przestrzenny i rzeka Zagórska Struga

Park rozciąga się wzdłuż Zagórskiej Strugi, która jest tu najważniejszą osią kompozycyjną – aleje, polany, mała architektura i mostki ustawiono tak, by niemal z każdego miejsca można było zobaczyć rzekę lub choćby poczuć jej bliskość. Pomiędzy ulicami Starowiejską i Mickiewicza rzeka tworzy charakterystyczny uskok wodny, naturalny jaz i niewielki próg, dzięki czemu woda szumi wyraźniej niż na innych, spokojnych odcinkach. W środkowej części parku dolina rozszerza się, a rzeka zasila staw odtworzony pod koniec lat 90., który nawiązuje do dawnego, historycznego zbiornika funkcjonującego przy kuźni. Wzdłuż wody poprowadzono ciąg pieszo–rowerowy, którym można przejść lub przejechać od Miejskiego Domu Kultury aż w stronę Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji, co sprawia, że park jest nie tylko miejscem wypoczynku, ale też wygodnym skrótem komunikacyjnym. Po obu stronach rzeki rozkładają się mniejsze i większe polany, fragmenty starego drzewostanu oraz strefy zabaw i odpoczynku, sprawiając wrażenie naturalnie ukształtowanego ogrodu miejskiego.

Staw, mostki i mała architektura

Najbardziej charakterystycznym punktem parku, zaraz po samej rzece, jest staw położony mniej więcej w jego centralnej części, nad którym chętnie zatrzymują się spacerowicze i fotografowie. Lustro wody bywa zmienne – w okresach suszy staw potrafi mocno się cofnąć – ale nawet wtedy pozostaje naturalnym magnesem, przy którym gromadzą się kaczki i inne ptaki wodne. Brzegi stawu częściowo uregulowano i uzupełniono zielenią, tak aby zachować naturalny charakter zbiornika, a jednocześnie zapewnić bezpieczne i wygodne podejście dla odwiedzających. Przejścia nad rzeką i w okolicy zbiornika zapewniają niewielkie mostki, które tworzą przyjemne kadry na wodę, drzewa i zabudowania okolicznych ulic, zwłaszcza o wschodzie lub zachodzie słońca. W kilku miejscach ustawiono ławki z widokiem na staw i strugę, dzięki czemu można obserwować zmieniające się światło, ruch wody i sezonowe przemiany roślinności, bez potrzeby długiego spaceru.

Stary drzewostan i roślinność

Jedną z największych zalet Parku Starowiejskiego jest dorodny, wiekowy drzewostan, który w upalne dni zamienia się w naturalny parasol chroniący przed słońcem. Wzdłuż głównych alejek zachowały się szpalery drzew sadzonych jeszcze w czasach, gdy teren ten miał bardziej dworsko–gospodarczy charakter, a część z nich pamięta czasy intensywnego rozwoju Rumi w XX wieku. Pomiędzy dużymi egzemplarzami drzew wprowadzono nowe nasadzenia, kwietne rabaty i żywopłoty, które domykają przestrzeń i jednocześnie przyciągają owady zapylające, sprawiając, że park tętni życiem również na poziomie przyrody. Niektóre z roślin posadzono tu z myślą o nawiązaniu do lokalnej historii – przykładem są głogi o barwach kwiatów odwołujących się do polskich barw narodowych, choć ten motyw mocniej wiąże się z sąsiednim terenem dworku, bezpośrednio przylegającym do parku. Spacer po alejkach w różnych porach roku bardzo zmienia odbiór miejsca – od wiosennej eksplozji zieleni, przez gęsty, letni cień, aż po jesienną feerię barw, którą często pokazują lokalne media i fotografowie.

Place zabaw i „podwórko talentów”

Na znaczną część współczesnego charakteru Parku Starowiejskiego wpływa rozbudowana strefa zabaw dla najmłodszych, która została zaprojektowana tak, aby wpisywała się w naturalny krajobraz doliny. Jednym z ciekawszych elementów jest tzw. podwórko talentów – przestrzeń, w której obok klasycznych huśtawek i zjeżdżalni pojawia się mała scenka teatralna oraz urządzenia zachęcające do kreatywnej zabawy i ruchu. W ostatnich latach na placu zabaw zamontowano nowe sprzęty, m.in. sprężynowe bujaki oraz większy zestaw z kilkoma zjeżdżalniami połączonymi w jeden, rozbudowany moduł. Cały teren wyposażono w małą architekturę, ławki, kosze na śmieci i ogrodzenie, tak aby był bezpieczny i wygodny dla rodzin spędzających tu dłuższy czas. Dzięki temu park przestał być tylko miejscem spacerów, a stał się codziennym „podwórkiem” dla okolicznych dzieci, które po szkole czy przedszkolu przychodzą tu biegać, wspinać się i uczyć się świata w otoczeniu natury.

Wydarzenia plenerowe i życie kulturalne

Park Starowiejski od lat pełni również funkcję naturalnej sceny plenerowej – to tutaj odbywają się m.in. letnie koncerty, wydarzenia kulturalne i rodzinne pikniki organizowane przez Miejski Dom Kultury i miasto. Na polanach wyznaczono przestrzeń, w której można rozstawić scenę, leżaki czy namioty warsztatowe, a bliskość wody i drzew tworzy atmosferę zupełnie inną niż na typowym, miejskim placu. W okresie wakacyjnym część zajęć plenerowych przenosi się właśnie do parku – organizowane są tu kreatywne warsztaty dla dzieci w ramach cyklu „Kultura w walizce”, a także okazjonalne wydarzenia tematyczne, jak pikniki czy spotkania integracyjne. Zdarza się, że park zamienia się w scenografię wydarzeń związanych z obserwacją nieba czy edukacją popularnonaukową, gdy przestrzeń wykorzystuje się do pokazów, instalacji i nocnych spotkań. Dzięki temu miejsce żyje nie tylko w ciągu dnia i nie tylko w ciepłe weekendy, ale wraca w miejskim kalendarzu wielokrotnie w ciągu roku.

Restauracja w odbudowanym młynie i gastronomia

Ciekawym elementem dzisiejszego parku jest odbudowany budynek młyna wodnego z charakterystycznym kołem, nawiązujący do dawnego wykorzystania siły Zagórskiej Strugi. W odtworzonej bryle znalazła miejsce restauracja, która wykorzystuje walory otoczenia – widok na rzekę, bliskość zieleni i historyczne skojarzenia z dawną kuźnią i młynem. Latem dodatkowym uzupełnieniem oferty gastronomicznej są tymczasowe punkty z napojami i przekąskami pojawiające się w okolicy większej polany, szczególnie podczas wydarzeń plenerowych. Możliwość zjedzenia posiłku lub wypicia kawy w budynku stylizowanym na zabytkowy młyn sprawia, że park nabiera bardziej „wyjazdowego” charakteru – nie jest tylko lokalnym skwerem, ale miejscem, w którym łatwo spędzić kilka godzin, nie myśląc o powrocie do centrum handlowego czy innej części miasta.

Park o każdej porze roku

Park Starowiejski zmienia się wyraźnie wraz z porami roku, co może być jednym z powodów, dla których mieszkańcy tak chętnie do niego wracają – nawet po wielu wizytach trudno powiedzieć, że „wszystko już widziano”. Wiosną uwagę przyciąga budząca się zieleń, wysoka woda w strudze i świeże, soczyste odcienie traw, które kontrastują z ciemniejszymi pniami drzew. Latem park zamienia się w naturalną chłodną oazę – korony drzew filtrują światło, a wilgoć od wody tworzy przyjemny mikroklimat, który docenia się szczególnie w upalne dni. Jesienią miejsce nabiera teatralnego charakteru: alejki zasypują się liśćmi, stary drzewostan pokazuje pełną paletę barw, a staw i rzeka odbijają pomarańczowo–złote odcienie. Zimą park jest spokojniejszy, a widok ogołoconych gałęzi sprawia, że łatwiej dostrzec układ terenu, bieg rzeki i ślady dawnej infrastruktury wodnej, które latem kryją się w gęstej zieleni.

Informacje praktyczne dla odwiedzających

Park Starowiejski jest ogólnodostępny i nie obowiązują w nim bilety wstępu – wejście na teren parku jest bezpłatne przez całą dobę. Park położony jest w centrum Rumi, w rejonie ulic Starowiejskiej, Mickiewicza, Filtrowej i Stoczniowców, w bezpośrednim sąsiedztwie Dworku pod Lipami i Miejskiego Domu Kultury. Z dworca kolejowego Rumia dojście zajmuje zwykle kilkanaście minut spacerem wzdłuż ulicy Starowiejskiej, możliwy jest też dojazd lokalnymi autobusami zatrzymującymi się w pobliżu centrum i ulicy Starowiejskiej (dokładne linie i rozkład warto sprawdzić w aktualnym rozkładzie ZKM Gdynia lub na stronie miasta). W okolicy parku znajdują się miejsca parkingowe przy okolicznych ulicach i przy obiektach miejskich, takich jak Miejski Dom Kultury czy pobliskie instytucje – w godzinach szczytu bywają jednak mocno obłożone. Najbardziej popularnym czasem na odwiedziny są popołudnia oraz weekendy w sezonie wiosenno–letnim, kiedy odbywają się wydarzenia plenerowe i zajęcia dla dzieci.

Park Starowiejski oczami spacerowicza

Wrażenie z pierwszego spaceru po Parku Starowiejskim jest zwykle podobne: trudno uwierzyć, że tak blisko ruchliwej ulicy i zwartej zabudowy kryje się fragment doliny, w której rzeka i stare drzewa grają pierwsze skrzypce. Wejście od strony ulicy Starowiejskiej jest jak przejście przez delikatną bramę między światem sklepów i komunikacji a światem miękkich, gruntowych alejek i szumu wody. Z perspektywy pieszego najlepiej widać, jak konsekwentnie zachowano tu naturalny charakter terenu – w wielu miejscach ścieżki tylko lekko omijają pnie drzew i brzegi stawu, zamiast narzucać prostą, techniczną geometrię. Wrażenie robi również skala – park nie jest ogromny, ale ma tyle zakamarków, polan i zmian perspektywy, że krótki spacer potrafi zamienić się w dłuższą wędrówkę, szczególnie jeśli zatrzymuje się co chwilę, by popatrzeć na wodę czy posłuchać ptaków.

Podsumowanie

Park Starowiejski w Rumi jest przykładem miejsca, gdzie udało się pogodzić wiele funkcji: zachować ślad po dawnej, przemysłowej Rumi napędzanej siłą Zagórskiej Strugi, stworzyć atrakcyjną przestrzeń rekreacyjną dla mieszkańców i wkomponować w to wszystko zarówno historię, jak i współczesną infrastrukturę. Staw, rzeka, stary drzewostan, plac zabaw, restauracja w odbudowanym młynie i scena plenerowa nie konkurują ze sobą, ale tworzą spójną całość, która żyje swoim rytmem o każdej porze roku. Dla osób poznających Rumię po raz pierwszy park staje się naturalnym punktem odniesienia – tu najlepiej widać, że miasto ma korzenie głębsze niż współczesne osiedla, a jednocześnie potrafi zadbać o zielone, przyjazne serce w samym środku zabudowy.